Στις 19 Αυγούστου του 1936 δολοφονήθηκε ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα. Ήταν μόνο 38 χρονών. Εκτελέστηκε από τους εθνικιστές του Φράνκο που τον πυροβόλησαν πισώπλατα.

 

Kalli PapaChristou

3 ώρ. ·

Ο έρωτας κοιμάται στο στήθος του ποιητή
(Σονέτα τη σκοτεινής αγάπης)

Ποτέ δεν θα νιώσεις πόσο σ’ αγαπώ
γιατί κοιμάσαι μέσα μου κοιμισμένος
σε κρύβω κλαίγοντας, κυνηγημένος
από φωνή σαν κοφτερό ατσάλι.

Νόμος που σείει σάρκα με άστρο
διαπερνά το πονεμένο στήθος
κι οι λέξεις οι θολές έχουν δαγκώσει
τις φτερούγες του αυστηρού του νου σου.

Πλήθος ανθρώπων πηδά στους κήπους
απαιτώντας το κορμί σου, την αγωνία μου,
σε άλογα φωτός και πράσινες χαίτες.

Μα εσύ κοιμήσου ακόμα, ζωή μου.
Άκου το αίμα μου σπασμένο στα βιολιά!
Κοίτα που μας παραφυλάν ακόμα.


Μετά – Ποίημα της σεγκιρίγια τσιγγάνας

Οι λαβύρινθοι
που φτιάχνει ο χρόνος
σβήνουν.

(Μόνο
η έρημος μένει)

Η καρδιά
πηγή του πόθου,
σβήνει.

Η ψευδαίσθηση της αυγής
και τα φιλιά
ξεθυμαίνουν.

Μόνο
η έρημος μένει.
Μια κυματιστή
έρημος.
-

Το μπαλκόνι.

Αν πεθάνω,
αφήστε το μπαλκόνι ανοιχτό

Το παιδί τρώει πορτοκάλια
(απ’ το μπαλκόνι μου το βλέπω)

Ο θεριστής θερίζει το σιτάρι
(απ’ το μπαλκόνι μου το νιώθω)

Αν πεθάνω,
αφήστε το μπαλκόνι ανοιχτό.
-

"Γκασέλα της ψυχής".

"Έχω χαθεί πολλές φορές στη θάλασσα
με το αυτί γεμάτο νιόκοπα λουλούδια,
με τη γλώσσα γεμάτη έρωτα και αγωνία.
Πολλές φορές έχω χαθεί στη θάλασσα,
όπως χάνομαι στην καρδιά κάποιων παιδιών.
Δεν υπάρχει νύχτα που, δίνοντας ένα φιλί,
να μη νιώθεις το γέλιο των απρόσωπων ανθρώπων,
μήτε υπάρχει κανείς που, χαϊδεύοντας ένα νεογέννητο,
να ξεχνά τα ασάλευτα κρανία των αλόγων.
Γιατί τα ρόδα αναζητούν στο μέτωπο
ένα σκληρό κοκάλινο τοπίο
και τα χέρια του ανθρώπου δεν έχουν άλλο σκοπό
παρά να μιμηθούν τις υπόγειες ρίζες.
Έτσι όπως χάνομαι στην καρδιά κάποιων παιδιών,
έχω χαθεί πολλές φορές στη θάλασσα.
Αδιάφορος για το νερό πάω γυρεύοντας
ένα θάνατο από φως που να με αναλώνε."

Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα.

-

#ΣανΣήμερα στις δεκαεννέα Αυγούστου του 1936 δολοφονήθηκε ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα.

Ήταν μόνο 38 χρονών. Εκτελέστηκε από τους εθνικιστές του Φράνκο που τον πυροβόλησαν πισώπλατα.

Το έγκλημα έγινε κάπου διακόσια μέτρα μακριά από μια παράξενη πηγή με παγωμένο νερό που οι Άραβες στον καιρό τους την ονόμαζαν «Αϊναδαμάρ», δηλαδή Πηγή των Δακρύων. Μάρτυρες της δολοφονίας του λένε πως οι εκτελεστές του καρφίτσωσαν στο πτώμα του ένα σημείωμα που δήλωνε τις πολιτικές του πεποιθήσεις και την ομοφυλοφιλία του.

Ο Λόρκα δεν υπήρξε ποτέ ενεργό μέλος της πολιτικής. Παρόλα αυτά, έλεγε:

«Εγώ πάντα θα είμαι στο πλευρό αυτών που δεν έχουν τίποτα και στους οποίους δεν επιτρέπεται καν να απολαύσουν ειρηνικά το τίποτα που έχουν». Έγραψε: «Εγώ ποτέ δεν θα γίνω πολιτικός. Είμαι επαναστάτης, γιατί δεν υπάρχει αληθινός ποιητής που να μην είναι επαναστάτης».

«Η πιστολιά που σε σώριασε στον πέτρινο τοίχο ενός χωριού της πατρίδας σου, τίποτε δεν κατάφερε να κάνει! Του λαού η δύναμη που αγάπησες ανασταίνει τώρα τα λόγια σου για πάντα και ξέρεις εσύ πόσο το δάκρυ ενός χωριάτη αξίζει περισσότερο απ΄όλα τα βραβεία των Ακαδημιών».

Μ΄αυτά τα λόγια απευθύνεται στον ποιητή ο Οδυσσέας Ελύτης (Ανοιχτά Χαρτιά).

Έζησε τα παιδικά του χρόνια στη Γρανάδα, το σταυροδρόμι τόσων φυλών, με τα γραφικά χωριά και τους παράξενους θρύλους, με τους τσιγγάνους και τους αυτοσχέδιους μουσικούς, με αμαρτωλούς έρωτες και τα βίαια πάθη.

Τον γνωρίσαμε μέσα από τη Γέρμα και τον Ματωμένο γάμο, τη Δόνα Ροζίτα ή το σπίτι της Μπερνάντα Άλμπα.

Ο ίδιος έγραψε για τη ζωή του:

«Πατέρας μου, ο Φεδερίκο Γκαρθία Ροντρίγκεθ. Μητέρα μου, η Βιθέντα Λόρκα Ρομέρο. Γεννήθηκα στο Φουεντεβακέρος, χωριουδάκι που βρίσκεται στο κέντρο της πεδιάδας της Γρανάδα. Εφτά χρονώ πήγα στην Αλμερία. Φοίτησα σε ένα σχολειό παπάδων, όπου άρχισα να σπουδάζω μουσική. Μόλις τελείωσα το δημοτικό, αρρώστησα από μια πάθηση του στόματος και του λαιμού που με έκανε να μην μπορώ να μιλήσω και με έφερε ίσαμε του χάρου τα δόντια. Χωρίς να διστάσω, ζήτησα έναν καθρέφτη, είδα το πρησμένο πρόσωπό μου κι όπως δεν μπορούσα να μιλήσω, έγραψα το πρώτο χιουμοριστικό μου ποίημα όπου παρομοίαζα τον εαυτό μου με τον χοντροσουλτάνο του Μαρόκου Μουλέι Χαφίζ».

(Ο Λόρκα αυτοβιογραφούμενος).

Τον αγαπήσαμε μέσα από τα τραγούδια του, τραγούδια όπως «Μέρα γεμάτη θλίψη», «Αβάσταχτο να σ’ αγαπώ» και φυσικά το «Λούζεται η αγάπη μου»:

«Λούζεται η αγάπη μου

στο Γουαδαλκιβίρ,

και τ’ άνθη παίρνουν ευωδιά

απ’ το γλυκό κορμί της...».

Ο Νίκος Καββαδίας, το 1945 του αφιερώνει το έξοχο ποίημα :

«Ανέμισες για μια στιγμή το μπολερό

και το βαθύ πορτοκαλί σου μεσοφόρι

Αύγουστος ήτανε δεν ήτανε θαρρώ

τότε που φεύγανε μπουλούκια οι σταυροφόροι...»

Ο τάφος του Λόρκα δεν βρέθηκε ποτέ και αποτελεί ένα μυστήριο μέχρι σήμερα.

Πολλοί ερευνητές υποθέτουν ότι πρέπει να είναι θαμμένος στον τόπο της εκτέλεσής του στα περίχωρα της Γρανάδας.

Οι μέχρι τώρα ανασκαφές δεν έχουν αποδώσει. Έχουν αναπτυχθεί κατά καιρούς διάφορες θεωρίες για τα κίνητρα που όπλισαν το χέρι των εκτελεστών του.

Η κρατούσα άποψη υποστηρίζει ότι ο Λόρκα δολοφονήθηκε από φαλαγγίτες του Φράνκο, που δεν του συγχώρησαν τη συμπόρευσή του με το Λαϊκό Μέτωπο (σοσιαλιστές, κομμουνιστές, αναρχικοί).

Τώρα λένε πως ξεκινά δικαστική έρευνα για τη δολοφονία του.

«...Είθισται να δολοφονούν τους ποιητάς»,

γράφει ο Νίκος Εγγονόπουλος, το 1956:

«η τέχνη κι’ η ποίηση δεν μας βοηθούν να ζήσουμε:

η τέχνη και η ποίησις μας βοηθούνε

να πεθάνουμε

περιφρόνησις απόλυτη

αρμόζει

σ’ όλους αυτούς τους θόρυβους

τις έρευνες

τα σχόλια επί σχολίων

που κάθε τόσο ξεφουρνίζουν

αργόσχολοι και ματαιόδοξοι γραφιάδες

γύρω από τις μυστηριώδικες κι’ αισχρές συνθήκες

της εκτελέσεως του κακορρίζικου του Λόρκα

υπό των φασιστών

μα επί τέλους! πια ο καθείς γνωρίζει πως

από καιρό τώρα

― και προ παντός στα χρόνια τα δικά μας τα σακάτικα ―

είθισται

να δολοφονούν

τους ποιητάς».

Ο Λόρκα είναι «μια φυσική αστραπή, μια ενέργεια σε αέναη κίνηση», όπως τον χαρακτήρισε ο Πάμπλο Νερούδα.

Οι τσιγγάνοι, το φεγγάρι, ο θάνατος που παραμονεύει σε κάθε γωνιά, ο έρωτας, ο ουρανός που λάμπει πάνω από τις όχθες του Γουαλδακιβίρ, τα θολά ποτάμια, η Ισπανία, η εξέγερση, οι πληγές της αγάπης θα μας τον θυμίζουν για πάντα.

Ο Νίκος Καρούζος έγραψε για τον ποιητή:

«... Εσύ μυρόεσσα Ισπανία-της Ευρώπης θερμότητα

τί δόξα πρόσθεσες απ’τη λαλιά του την άσπιλη

σ’ανελέητο ήλιο σ’έναν ουρανό

που πυρακτώνει διαμπερής αθωότητα...

Ισπανία εσύ αυθεντία στο θάνατο!

Δωρεάν η όραση Φεδερίκο

Γκαρθία Λόρκα δωρεάν η τυφλότητα»

Στο Β΄ Παγκόσμιο Συνέδριο Συγγραφέων για την Υπεράσπιση της Κουλτούρας Ενάντια στον πόλεμο και στον Φασισμό ο Αραγκόν διάβασε τον όρκο στον Λόρκα:

«Στ’ όνομά σου, Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα,

που σκοτώθηκες στην Ισπανία για τη λευτεριά

του ζωντανού λόγου,

Εμείς, ποιητές απ’ όλες τις χώρες του κόσμου,

μιλώντας και γράφοντας στις διάφορες και ποικίλες

γλώσσες μας

παίρνουμε εδώ τον όρκο τον κοινό,

τ’ όνομά σου να μην ξεχαστεί ποτές πάνω στη γης,

κι όσο υπάρχει τυραννία και καταπίεση,

στ’ όνομά σου

να τις πολεμούμε

όχι μονάχα με το λόγο

μα και με τη ζωή μας.

Αύγουστος ήτανε όταν δολοφονήθηκε αυτός o όμορφος, ανδαλουσιανός ποιητής που έγραψε για την αγάπη, τον έρωτα, το θάνατο, εναντίον του φασισμού και κάθε μορφής καταπίεσης και εκμετάλλευσης ή αδικίας.

Έγραφε: «Αν φύγω απ’ τη ζωή,

Το παραθύρι αφήστε το ανοιχτό.

Τρώει τα πορτοκάλια το παιδί,

Κι απ’ το παραθύρι το κοιτώ.

Τα στάχια ο θεριστής θερίζει,

Κι’ από το παραθύρι τα κοιτώ.

Αν φύγω απ’ τη ζωή,

Το παραθύρι αφήστε το ανοιχτό».

Κανείς δεν τον ξέχασε.

Τα παραθύρια όλου του κόσμου είναι ανοιχτά γι’ αυτόν τον εραστή της ζωής, τον ποιητή των ποιητών.

Όπως έγραψε:

«Κι ο ήλιος μπήκε απ’ το κλειστό μπαλκόνι

και το κοράλλι της ζωής άπλωσε το κλαδί του

πάνω στην καρδιά μου τη σαβανωμένη..»

Η επιρροή του Λόρκα σε μεταγενέστερους καλλιτέχνες είναι φυσικά αδιαμφισβήτητη. Ένας από τους καλλιτέχνες στον οποίο η επιρροή αυτή είναι πολύ έντονη και την οποία ο ίδιος πολλές φορές έχει παραδεχθεί είναι ο συνθέτης και τραγουδιστής Λέοναρντ Κόεν.

Κώστας Μαστροκώστας

1 ώρ. ·

"Στον αγέρα στον αγέρα παν

Της αγάπης μου οι στεναγμοί

Στον αγέρα στον αγέρα παν

Και στα μάτια μου φέρνουν βροχή

Σταλαγματιά το δάκρυ

Κι εσύ που καρτερώ

Στου βελονιού την άκρη

Στης νύχτας το φτερό

Στον αγέρα στον αγέρα παν

Οι ελπίδες μου σαν τα πουλιά

Στον αγέρα στον αγέρα παν

Μα δε βρίσκουν να χτίσουν φωλιά"

Πάρα πολλοί Έλληνες συνθέτες μελοποίησαν Λόρκα.

Ο μόλις 23 ετών Μάνος Χατζιδάκις γράφει τη μουσική και μελοποιεί πέντε τραγούδια σε μετάφραση Νίκου Γκάτσου.

Στον Μεγάλο Ερωτικό η ερμηνεία τής Φλέρυ Νταντωνάκη στο τραγούδι "Πέρα στο θολό ποτάμι" από το έργο Περλιμπλίν και Μπελίσα.

Το 1967 ο Μίκης Θεοδωράκης ολοκληρώνει τη μελοποίηση τού Romancero Gitano σε απόδοση Οδυσσέα Ελύτη. Λοϊζος, Μαμαγκάκης, Κηπουργός και Πασχαλίδης είναι μόνο μερικοί από όσους καταπιάστηκαν με μελοποίηση ποιημάτων του.