Τάσος Βουρνάς: Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας: «Ο εμφύλιος πόλεμος σχεδιασμένος από τους Άγγλους και μεθοδευμένος από τους Γερμανούς, είχε αρχίσει στα ελεύθερα ελληνικά βουνά. Και ενώ ο ΕΛΑΣ δοκιμαζόταν σκληρά από τη γερμανική εκκαθαριστική επιχείρηση, στην Αθήνα ο αντίχτυπος των αιματηρών γεγονότων στο βουνό ήταν άμεσος και σημαντικός. Ο ποιητής Σικελιανός επηρεασμένος από δημοσιεύματα του ελεγχόμενου τύπου, που μιλούσαν για ελληνικό εμφύλιο πόλεμο έγραψε ένα ποίημα στο οποίο η προσωποποιημένη και τραυμαισμένη Ελλάδα καλούσε τα παιδιά της να σταματήσουν τον αλληλοσπαργμό. Το ποίημα δημοσιεύτηκε στον κατεχόμενο τύπο... » σ.368.
Α' γραφή:
Εδώ η δημοσίευση του ποιήματος στα Καλλιτεχνικά Νέα (Δεκ 1943)
Το ποίημα «Το Μήνυμά της» του Άγγελου Σικελιανού γράφτηκε τον Δεκέμβριο του 1943 και δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στις 18 Δεκεμβρίου 1943 στο περιοδικό «Καλλιτεχνικά Νέα». Την επόμενη ημέρα (19 Δεκεμβρίου 1943), το ποίημα αναδημοσιεύτηκε και στην εφημερίδα «Ελεύθερον Βήμα». [1, 2]
Ιστορικό Πλαίσιο & Σημασία
- Το θέμα του: Ο Σικελιανός έγραψε το ποίημα συγκλονισμένος από τις πρώτες κατοχικές ενδοαντιστασιακές συγκρούσεις. Στο έργο παρουσιάζει την Ελλάδα σαν μια μάνα που θρηνεί για τα παιδιά της που σκοτώνονται μεταξύ τους, απευθύνοντας μια δραματική έκκληση για εθνική συμφιλίωση. [1, 2]
- Οι αντιδράσεις: Η δημοσίευσή του προκάλεσε έντονες πολιτικές αντιδράσεις. Η δωσίλογη κατοχική κυβέρνηση προσπάθησε να διαστρεβλώσει το νόημά του για να κατηγορήσει το ΕΑΜ, ενώ από την πλευρά της Αριστεράς υπήρξαν επίσης αντιδράσεις και απαντήσεις (όπως από τον ποιητή Γιώργο Κοτζιούλα). [1, 2]
- :Β' γραφή
- Το ποίημα «Το μήνυμά της» γράφτηκε από τον Άγγελο Σικελιανό τον Δεκέμβριο του 1943 (κατά τη διάρκεια της Κατοχής) και αποτελεί μια δραματική και παρηγορητική έκκληση για εθνική μοψυχία και συμφιλίωση[1]
- Ιστορικό και Θεματικό Πλαίσιο
- Η εποχή: Η Ελλάδα βιώνει τη φρίκη της Κατοχής και τις πρώτες ολέθριες ενδοαντιστασιακές συγκρούσεις που προμηνύουν τον Εμφύλιο. [1]
- Η κεντρική εικόνα: Ο Σικελιανός προσωποποιεί την Ελλάδα σαν μια ηρωική και θλιμμένη μάνα («γρια μάννα») που βλέπει τα ίδια της τα παιδιά να συγκρούονται και να αλληλοσκοτώνονται. [1]
- Το μήνυμα: Η μάνα-πατρίδα απευθύνει ύστατο λόγο αγάπης και σύνεσης, ζητώντας από τους Έλληνες να σταματήσουν τον αλληλοσπαραγμό και να θυμηθούν την κοινή τους μοίρα και ιστορία.
Σημασία του Έργου- Πνευματική αντίσταση: Ο Σικελιανός ανέλαβε συνειδητά τον ρόλο του «εθνικού ποιητή» που δεν εμψυχώνει απλώς απέναντι στον ξένο κατακτητή, αλλά προειδοποιεί για τον μεγαλύτερο εσωτερικό κίνδυνο. [1]
- Δημοσίευση: Όταν κυκλοφόρησε , προκάλεσε ισχυρές αντιδράσεις και συζητήσεις μέσα στο φορτισμένο κλίμα της εποχής. [1, 2]
- Συλλογή: Περιλαμβάνεται στην ενότητα Επίνικοι Β΄ (1940-1946) του έργου του Λυρικός Βίος. [1]
Εδώ η δημοσίευση του ποιήματος στα Καλλιτεχνικά Νέα (Δεκ 1943)
Ο τρόπος και το κείμενο της απάντησης του Κοτζιούλα
Ο Κοτζιούλας άσκησε σκληρή πολεμική κριτική στον Σικελιανό μέσα από τα έντυπα της εποχής (όπως το περιοδικό «Ξεκίνημα»). Στο πλαίσιο αυτής της ιδεολογικής σύγκρουσης: [1]
- Κατηγόρησε τον Σικελιανό για πολιτική αφέλεια ή και σκοπιμότητα, θεωρώντας ότι το κάλεσμα για «συμφιλίωση» τη δεδομένη στιγμή αποδυνάμωνε τον ένοπλο απελευθερωτικό αγώνα. [1]
- Το κείμενό του ήταν τόσο οξύ, που έφτασε να του επιτεθεί προσωπικά, κλείνοντας τη σχετική κριτική του με τη χαρακτηριστική και καυστική φράση: «Μα δεν υπάρχει ίχνος ντροπής επί τέλους σ' αυτόν τον κύριο;». [1]
(Σημείωση: Αν ψάχνετε μια καθαρά ποιητική απάντηση στο ίδιο έργο του Σικελιανού εκ μέρους του ΕΑΜ, αυτή γράφτηκε από τον Παναγή Λεκατσά με ένα ομώνυμο ποίημα («Το μήνυμά της») που δημοσιεύτηκε στον παράνομο Ριζοσπάστη τον Ιανουάριο του 1944). [1]
